دشواري تحمل درد طاقت‌فرساي زايمان بر كسي پوشيده نيست. هرچند كه دانش پزشكي براي بسياري از زنان دنيا اين فرصت را فراهم آورده تا بر اين درد جسماني غلبه كنند، هنوز ترس از درد زايمان يكي از دلايل عمدة امتناع زنان كشورمان از زايمان طبيعي است. با وجود تكنيك‌هاي ساده و دردسترس بي‌دردي، آگاهي زنان از شيوه‌هاي كمكي زايمان بسيار اندك است و اغلب آنان به سزارين روي مي‌آورند.
دكتر لاله وثوقيان، متخصص بيهوشي و مراقبت‌هاي ويژه، ضمن اشاره به شيوه‌هاي جديد زايمان بي‌درد، زايمان طبيعي با كمترين درد را حق مسلم تمام زنان مي‌داند.

استفاده از روش‌هاي كاهندة درد براي تسهيل زايمان در اغلب كشورهاي دنيا متداول است. اين شيوه‌هاي كمكي تا چه اندازه در كشور ما شناخته شده هستند؟
ü امروزه در اكثر مراكز درماني دنيا از روش‌هاي مهار درد براي زايمان طبيعي استفاده مي‌شود. بر اساس آمارهاي موجود رد منابع معتبر بيهوشي، 81 درصد بيماراني كه در كشور امريكا زايمان طبيعي را انتخاب مي‌كنند از يكي از شيوه‌هاي بي‌دردي دارويي بهره‌مند مي‌شوند. از 19 درصد باقي مانده نيز شمار زيادي از ساير روش‌هاي غيردارويي مانند هيپنوتيزم، زايمان در آب يا طب سوزني استفاده يم‌كنند. نهايتاً افراد بسيار كمي خود را از روش‌هاي كمكي مهار درد بي‌نياز مي‌دانند. در كشورهاي اروپايي، اين رقم به بيش از 90 درصد مي‌رسد و اين روش‌ها در ميان مردم شناخته شده‌اند. متأسفانه در ايران، به دلايل متعددي از جمله نبود شناخت صحيح در مادران از شيوه‌هاي مهار درد زايمان، استفاده از اين روش‌ها چندان متداول نيست.
چگونه مي‌توان زايمان طبيعي بي‌درد داشت؟
روش‌هاي كاهندة درد زايماني به دوü گروه اصلي تقسيم‌بندي مي‌شوند: گروه اول شامل روش‌هاي بي‌دردسازي عمومي از طريق تزريق داخل رگي يا عضلاني داروهاي شناخته شده يا گازهاي استنشاقي است. گروه دوم مشتمل بر روش‌هاي بي‌دردسازي موضعي يا ناحيه‌اي است كه شايع‌ترين انواع آن عبارت‌اند از: بي‌حسي نخاعي (اسپانيال)، بي‌حسي دور نخاعي (اپي‌دورال) و بي‌حسي تركيبي (اپي‌دورال ـ اسپانيال) بهترين و رايج‌ترين اين روش‌ها بي‌حسي اپي‌دورال است.
چرا روش بي‌حسي اپي‌دورال را بهترين مي‌دانيد؟
در صورت انجام شدن صحيح اينü تكنيك، درد مهار مي‌شود اما قدرت عضلاني باقي مي‌ماند و مادر مي‌تواند در روند زايمان شركت كند. همچنين توانايي حركت دادن پاها و خروج از بستر تا حد زيادي در او حفظ مي‌شود. بنابراين در اين روش تخفيف مؤثر درد با بيداري مادر و شركت وي در امر زايمان همراه است. از طرفي، در مقايسه با ساير روش‌ها، احتمال ورود داروهاي مصرفي به بدن جنين و بروز عوارض ناشي از آنها در اين روش بسيار كمتر است.
آيا عوارضي مانند طولاني شدن سير زايمان، كمردرد و سردرد در كاهش تمايل زنان باردار به انتخاب شيوه‌هاي بي‌حسي موضعي مؤثرند؟
اين‌كه بي‌حسي‌هاي موضعي سيرü زايمان را طولاني‌تر مي‌كنند يا نه، هنوز در محافل علمي دنيا مورد بحث است. آنچه مسلم است، در صورت صحت اين امر نيز آسيبي به مادر يا جنين نخواهد رسيد. مطالعات متعدد نشان داده‌اند كه بي‌حسي اپي‌دورال باعث ايجاد كمردرد نمي‌شود و علت اصلي كمردرد پس از زايمان، افزايش وزن مادر در دوران بارداري، فشار جنين بر مهره‌ها و اعصاب كمري و همچنين قرارگيري نامناسب روي تخت‌هاي زايمان و اتاق عمل است، برخلاف تصور عموم، عبور سوزن از فضاي بين مهره‌هاي كمري آسيبي به ستون مهره‌ها و نخاع وارد نمي‌كند. عارضة كمردرد متعاقب بي‌حسي نخاعي به علت عبور سوزن از پردة محافظ نخاع ايجاد مي‌شود. البته امروزه، به دليل استفاده از سوزن‌هاي بسيار نازك، بروز اين عارضه نسبت به گذشته كمتر شده است. در روش بي‌حسي اپي‌دورال، به دليل سالم ماندن لاية محافظ نخاع، احتمال بروز سردرد وجود ندارد.
استفاده از روش بي‌حسي موضعي براي چه كساني ممنوع است؟
تقريباً مي‌توان ازü اين شيوه براي كاهش درد در تمام زنان باردار استفاده كرد. مورد ممنوعيت مطلق كاربرد بي‌حسي موضعي، عدم پذيرش زن باردار است. مشكلات بسيار نادري مانند بالا بودن فشار مايع مغزي نخاعي، افت شديد فشار خون، اختلالات عصبي و عفونت موضعي را بايد پزشك متخصص بررسي كند.
چرا استقبال زنان ايراني از شيوه‌هاي كاهندة درد زايماني بسيار اندك است.
ü يكي از دلايل اصلي امتناع افراد، ترس از عوارض احتمالي اين شيوه‌هاست. زنان ما بايد بدانند كه در صورت اجراي صحيح اين تكنيك‌ها به دست متخصصان مجرب، هيچ مشكلي سلامت آنان و جنين را تهديد نخواهد كرد. نقش رسانه‌هاي گروهي و مطبوعات در آگاه‌سازي زنان جامعه و ترغيب آنان به استفاده از روش هاي موجود بي‌دردي بسيار كارساز است. بر طبق نتايج به دست آمده، ترس از تحمل درد زايمان طبيعي شمار موارد سزارين را در ايران به ميزان قابل توجهي افزايش داده است. اگر زنان كشورمان با روش‌هاي كاهندة درد زايماني آشنا شوند و عوارض جراحي سزارين را در مقايسه با فرايند طبيعي زايمان در نظر بگيرند، از تعداد موارد غيرضروري سزارين كاسته خواهد شد.
 

گفت‌وگو با دكتر لاله وثوقيان، متخصص بيهوشي و مراقبت‌هاي ويژه
شيرين ميرزازاده

منبع